Prawidłowe planowanie zależy przede wszystkim od wiedzy ze wszystkich dziedzin leśnictwa: hodowli lasu, jego ochrony, ekologii i użytkowania. Wiedza ta pozwoli nam na zebranie możliwie dużej ilości informacji o ekosystemie leśnym. Te z kolei są podstawą do planowania działań w lesie – tak, by pełnił on wiele funkcji.

Urządzanie lasu zaczynamy od wyznaczenia celu, określenia funkcji jakie ma spełniać las dziś, za dwadzieścia czy nawet za sto lat. Jeśli wyznaczyliśmy już cel, to musimy zebrać jak najwięcej informacji, które pozwolą nam wybrać właściwą drogę do jego realizacji.

Najpierw trzeba poznać siedlisko, a więc warunki glebowe i przyrodnicze, w których nasz las będzie rósł. Badamy glebę, zwracamy uwagę na jej typ, na próchnicę, na poziom wody gruntowej, na materiał skalny, z którego gleba powstała.

Sporządzane są mapy siedliskowo – glebowe.

Kolejny etap to charakterystyka drzewostanu. Drzewa należy policzyć i pomierzyć. Robimy to korzystając z wielu metod statystycznych, które pozwolą nam z mniejszą lub większą dokładnością zmierzyć interesujące nas cechy drzewostanu na podstawie jego fragmentów.

Musimy poznać skład i strukturę drzewostanu, czyli dowiedzieć się, jakie rosną w nim drzewa i w jaki sposób. Czasem, patrząc na las, widzimy wyraźnie piętra, grupujące drzewa o podobnej wysokości. Innym razem nie możemy wyróżnić pięter – drzewa w lesie rosną pojedynczo bądź grupami, różnią się wiekiem i wysokością. Jeśli piętra są widoczne opisujemy każde z nich odrębnie podając skład gatunkowy, wymieniając nie tylko drzewa występujące najczęściej ale również te, które rosną sporadycznie. Opisujemy także podrost – młode pokolenie drzew, od 0,5 metra wysokości, które kiedyś może zastąpić dojrzały drzewostan , nalot – młodziutkie do 0,5 metra wysokości drzewka wyrosłe z nasion drzew wyższych pięter, oraz podszyt złożony z krzewów lub drzewek. Opisujemy także runo czyli rośliny zielne.

Po opisaniu pięter lasu, określamy formę zmieszania drzew, które mogą rosnąć pojedynczo bądź w grupach o różnej wielkości i różnym kształcie oraz zwarciu.

Następnie szacujemy wiek opisywanego drzewostanu. Jeżeli wiemy, kiedy las był sadzony to nie ma kłopotu. Niekiedy musimy użyć specjalnego świderka, który wwierca się w pień drzewa, by na wyjętym za jego pomocą wycinku policzyć tzw. słoje, czyli roczne przyrosty drewna.

Do planowania prac gospodarczych w lesie  potrzebna jest także wiedza o tzw. zapasie drzewostanu, czyli ilości (objętości) drewna, liczonej najczęściej w metrach sześciennych na jeden hektar.

Określamy także bonitacje siedliska.

Bonitacja to jeden z mierników żyzności siedliska, a w zasadzie jego możliwości produkcyjnych. Klasę bonitacji określa się dla danego gatunku za pomocą specjalnych tablic zasobności, w których zawarto opis najważniejszych cech drzewostanu, uważanych za wzorcowe. Pod uwagę bierze się wysokość i wiek drzewostanu, np. jeśli stuletnia sosna mierzy 28 metrów, to bonitacja siedliska wynosi I, a jeśli 12,5 metra  to zaledwie V.

Las  rośnie i zmienia się, reagując  na różne czynniki środowiska i człowieka. Dlatego raz na 10 lat dla każdego nadleśnictwa w Polsce sporządzany jest plan urządzania lasu, zwany potocznie operatem urządzeniowym, w którym m. in. umieszcza się wszystkie zbierane liczby i dane opisujące las. Operat jest najważniejszą i największa „książką” w Nadleśnictwie.

Opis lasu informacje o nim, zapis prac wykonanych w danym drzewostanie ułatwiają nam przeanalizowanie i ocenę pracy leśnika w ostatnich latach oraz zaplanowanie tego co w najbliższym czasie (10 lat) należy wykonać. Określamy, która powierzchnia  będzie przeznaczona do zalesienia, która do wyrębu, a później do odnowienia , gdzie i w jakim stopniu trzeba las przerzedzić i dokonać selekcji.

Możemy także określić potrzeby ochrony przeciwpożarowej, gospodarki łowieckiej, turystyki czy rozbudowy infrastruktury.

Odrębną częścią operatu jest program ochrony przyrody. To „nowość” w polskim leśnictwie, wprowadzona w 1996 r. załącznikiem do „ Instrukcji urządzania lasu” – zbioru zasad, którymi kierują się leśnicy – urządzeniowcy. W programie ochrony przyrody m. in. omawiane są obiekty objęte różnymi formami ochrony przyrody (np. rezerwaty czy pomniki przyrody), określone są zalecenia dotyczące stosowania przyjaznych dla środowiska technologii i wykorzystywanie – tam, gdzie jest to możliwe – odnowień naturalnych.

Większość danych zebranych podczas prac terenowych musi być umieszczona na mapach leśnych. Obok tych tradycyjnych wykonanych na papierze pojawiły się mapy numeryczne. Leśna mapa numeryczna „komputerowa” stała się wielką baza danych o lesie, które będzie można pod różnym kątem zestawiać i przedstawiać w jednej z wielu możliwych form. Możliwa stanie się płynna aktualizacja danych, bez konieczności tworzenia map od nowa.

Plany urządzania lasu wykonują pracownicy Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiG), bądź prywatne firmy urządzeniowe. Prace przez nich wykonywane w terenie konsultowane są z miejscowym leśniczym, inżynierem nadzory, zastępcą, nadleśniczym.

Dużo materiałów przygotowywanych jest przez dział techniczny Nadleśnictwa.

Wyniki prac terenowych konsultowane są kameralnie z pracownikami nadleśnictwa.

Przygotowywane są referaty dotyczące analizy prac za 10 lat, projekty na kolejne 10 lat.

Kolejny etap to Komisje Techniczno Gospodarcze na których spotykają się pracownicy BULiGL, przedstawiciele Nadleśnictwa, RDLP, przedstawiciele lokalnej społeczności, towarzystw przyrodniczych itp.

Po zatwierdzeniu planów na kolejne 10 lat (operaty) leśnicy zobligowani są do przestrzegania zawartych tam wskazówek i zadań gospodarczych, z których będą oceniani po upływie tego czasu.