CERTYFIKACJA LASÓW (FSC) - WPROWADZENIE
HISTORIA I ROZWÓJ IDEI CERTYFIKACJI LASÓW. Zmniejszanie się powierzchni lasów i ich degradacja są poważnym światowym problemem. Podejmowane dotychczas próby ochrony lasów w formie protestów pozarządowych grup ekologicznych, choćby nawet spektakularnych, nie przynosiły większych efektów. Według danych FAO w dekadzie 1980-90 było niszczonych około 15 milionów hektarów lasu rocznie. W dekadzie wcześniejszej – około 11 milionów ha rocznie. Dowodzi to tendencji wzrostowej procesu. Wiele krajów podjęło próby ochrony ekosystemów leśnych. Te, które nie miały wystarczających środków finansowych otrzymały wsparcie ze strony agencji rządowych organizacji międzynarodowych jak Banku Światowego, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Unii Europejskiej i innych. Jednak programy te nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Efektem konferencji ONZ Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 i nacisków wielu międzynarodowych instytucji rządowych i pozarządowych było przyjęcie zobowiązania krajów - sygnatariuszy do wprowadzenia zasad poprawnej, zrównoważonej gospodarki leśnej. Podstaw prawnych i organizacyjnych miały dostarczyć dwa dokumenty: Zasady Leśne (Forest Principles) oraz Agenda 21.
Szczególnie popularna okazała się Agenda 21 zawierająca m.in. następujące punkty:
. utrzymanie wielofunkcyjnej roli wszystkich rodzajów lasów,
. prowadzenie aktywnej ochrony lasów, zwiększanie ich powierzchni
. promowanie użytkowania jak najbardziej różnorodnych „produktów” leśnych
. utworzenie lub poprawa systemu planowania i monitorowania w gospodarce leśnej
Te cztery punkty stały się podstawą wielu programów zrównoważonej gospodarki leśnej. Jednym z najważniejszych efektów konferencji w Rio (w odniesieniu do gospodarki leśnej) był rozwój idei certyfikacji lasów i produktów drzewnych. Tradycyjne sposoby ochrony lasów jak pomoc finansowa, pożyczki, dotacje, szkolenia, okazały się nieskuteczne w obliczu narzędzia rynkowego, jakim jest certyfikat produktu.
JAKA JEST ISTOTA CERTYFIKACJI LASÓW? Certyfikat sprawia, że potencjalny klient wybiera (i płaci) za taki produkt, który pochodzi z lasu dobrze gospodarowanego” zaś nie wybiera tego, który pochodzi z lasu „gospodarowanego źle”.
Certyfikacja zapewnia, że klient kupując dany produkt nie przyczynia się do niszczenia środowiska naturalnego, łamania praw pracowników, etc. Lasy, które są dobrze gospodarowane mogą być certyfikowane przez wiarygodne i niezależne firmy a produkty pochodzące z takich lasów mogą być oznaczane specyficznymi znakami towarowymi. Znaki te z kolei są rozpoznawane przez klientów w sklepie i mogą zadecydować zakupie danego produktu. Gospodarka leśna jest oceniana na podstawie standardów, które są w zasadzie podobne dla wszystkich rodzajów lasów. Standardy mają formę zasad, które zarządzający lasem musi spełnić oraz wskaźników, na podstawie których odbywa się ocena. Korzyści z certyfikacji i przyznawania prawa używania znaku towarowego są ewidentne: lasy, które nie spełniają standardów (a co za tym produkty z nich pochodzące) podlegają sankcjom ekonomicznym i rynkowym. Oznacza to niższą cenę produktu, lub ograniczony dostęp do międzynarodowych rynków.
Wiarygodny system certyfikacji powinien zawierać następujące elementy:
. zestaw standardów, które potwierdzają prowadzenie „dobrej gospodarki”. Muszą one jednocześnie uwzględniać lokalne warunki i być harmonijne ze standardami międzynarodowymi
. formalny proces audytu/auditu (oceny) badający zgodność prowadzonej gospodarki ze standardami
. system analizy pochodzenia produktu
. możliwość oznakowania każdego produktu pochodzącego z certyfikowanego lasu
W zależności od lokalnych potrzeb, możliwości i warunków mogą być stosowane różne sposoby certyfikacji o różnej wiarygodności. Na przykład jedne z nich dotyczą gospodarki leśnej, inne procesów produkcyjnych wyrobów z drewna. Warto podkreślić, że poddanie się certyfikacji jest dobrowolne, decyzję o nim podejmuje zarządzający lasami.
SYSTEMY CERTYFIKACJI. W ciągu ostatniej dekady powstało kilka systemów certyfikacji, ale największą popularność zyskały dwa – według FSC (Forest Stewardship Council) – Rady ds. Dobrej Gospodarki Leśnej i ISO (International Standard Organisation) – Międzynarodowej Organizacji Certyfikacji. Obydwa używają standardów, kryteriów i wskaźników, ale podchodzą do procesu certyfikacji w różny sposób. Istotą systemu FSC jest konieczność spełnienia podstawowych wymogów przez dane przedsiębiorstwo leśne lub przetwórstwa drzewnego przed przyznaniem certyfikatu. Wraz z certyfikatem zostaje przyznany znak towarowy (logo), który może być używany w celach marketingowych. Informuje on potencjalnego klienta, że drewno pochodzi z dobrze gospodarowanego lasu. Alternatywne podejście reprezentuje ISO. Ocena działalności firmy przed przyznaniem certyfikatu polega na analizie procesów zarządzania - m.in. sposobu prowadzenia polityki wewnętrznej, osiągania wskazywanych przez nią celów, procesów poprawy zarządzania. Certyfikacja raczej nie dotyczy spełniania określonych wymagań, ale poprawności systemu ciągłej poprawy zarządzania - stawiania sobie wyższych wymogów oraz sposobu w jaki będą one spełniane. W przypadku certyfikacji w systemie ISO nie zostaje przyznawany znak towarowy (logo). Obydwa powyższe systemy certyfikacji nie wykluczają się, gdyż obejmują różne procesy w działalności przedsiębiorstwa. Dlatego niektóre lasy są certyfikowane zarówno według systemu FSC jak i ISO. Procesy certyfikacji zwykle nie są przeprowadzane przez organizacje opracowujące standardy. Służą do tego wyspecjalizowane, akredytowane firmy certyfikujące. Zapewnia to obiektywną i niezależną ocenę działalności przedsiębiorstw.
FOREST STEWARDSHIP COUNCIL (FSC) - RADA DS. DOBREJ GOSPODARKI LEŚNEJ . HISTORIA FSC Powstanie FSC było znaczącym osiągnięciem, bowiem praca nad stworzeniem praktycznych rozwiązań, które poprawiłyby gospodarowanie w lasach świata połączyła grupy na co dzień reprezentujące sprzeczne interesy w pracy FSC założono w październiku 1993 roku po konferencji w Rio. Jest to międzynarodowa, niedochodowa, niezależna organizacja, złożona z różnorodnych grup reprezentujących przemysł drzewny, organizacje chroniące środowisko naturalne, leśnictwo, organizacje rdzennych mieszkańców, związki zawodowe, instytucje dokonujące certyfikacji. FSC jest stowarzyszeniem, posiada ponad 300 członków z 45 krajów z całego świata. Członkostwo jest otwarte dla organizacji i instytucji reprezentujących interesy socjalne, ekonomiczne i ochrony środowiska. Członkowie zrzeszeni są w trzech grupach - ds. środowiskowych, ds. ekonomicznych i ds. społecznych. Spotykają się co trzy lata na Walnym Zebraniu. W wielu krajach są utworzone lokalne biura FSC.
JAK DZIAŁA FSC? Jak już wspomniano FSC jako organizacja nie przeprowadza całego procesu certyfikacji lasów. Służą do tego akredytowane przez FSC firmy. Certyfikacja FSC ma trzy główne komponenty:
! Ocena prowadzonej gospodarki leśnej pod kątem 10 Zasad i Kryteriów FSC (dotyczy właścicieli lasów). Zasady te dotyczą (w skrócie):
" Pierwsza - przestrzegania regulacji prawnych obowiązujących w danym kraju
" Druga - przestrzegania praw własności do terenów leśnych
" Trzecia - przestrzegania praw ludności rdzennej
" Czwarta - przestrzegania zasad współpracy z lokalną ludnością i praw pracowników
" Piąta - brania pod uwagę wielofunkcyjności lasów
" Szósta - prowadzenia ocen oddziaływania na środowisko prac leśnych
" Siódma - zawartości planów gospodarczych
" Ósma - monitoringu i oceny gospodarki leśnej
" Dziewiąta - ochrony lasów o szczególnej wartości
" Dziesiąta - gospodarki na plantacjach
Certyfikat uzyskany w tym systemie oznacza, że gospodarka leśna prowadzona przez dane przedsiębiorstwo zgodna jest z Zasadami i Kryteriami FSC dobrej gospodarki leśnej.
! Kontrola pochodzenia produktu (c hain of custody inspection), która monitoruje produkt z certyfikowanego lasu na każdym etapie transportu i późniejszej produkcji od pozyskania drewna aż do sprzedaży ostatecznemu nabywcy. Osobne certyfikaty są nadawane na każdym etapie kontroli produktu. Certyfikat kontroli pochodzenia produktu pozwala prześledzić wstecz całą drogę danego produktu i określić gdzie drewno użyte do produkcji zostało pozyskane oraz w jaki sposób.
! Przyznanie prawa używania znaku towarowego FSC, który pozwoli klientom wybrać produkt z pochodzący z certyfikowanego - tj. dobrze gospodarowanego lasu.
JAK WIELE LASÓW OTRZYMAŁO DOTYCHCZAS CERTYFIKAT FSC? Obecnie na całym świecie certyfikat FSC otrzymało 18 milionów hektarów lasów w 30 krajach. Szwecja i Polska są potentatami jeśli chodzi o wielkość powierzchni lasów z certyfikatem.
CZY FSC NAPRAWDĘ DZIAŁA? Tak. Znak towarowy FSC daje gwarancję, że drewno użyte w danym produkcie pochodzi z lasów, które są gospodarowane według uznanych na całym świecie zasad i kryteriów. Zasady i kryteria FSC są wynikiem uzgodnień biorących pod uwagę sprawy społeczne, potrzeby ochrony środowisk i potrzeby stabilności ekonomicznej gospodarki leśnej. Badania socjologiczne przeprowadzone w latach 90. w krajach Europy Zachodniej wykazały, że ponad 80% konsumentów preferuje kupno „zielonych” materiałów - takich, których produkcja nie powoduje zniszczenia środowiska. W przypadku wyrobów z drewna daje im tę możliwość znak FSC. W wielu krajach powstały tzw. grupy kupców (buyers groups) - związki firm i organizacji, które kupują jedynie drewno oznaczone symbolem FSC. Kontrolują one 25% całkowitej ilości drewna na rynku. W Wielkiej Brytanii istnieje obecnie (lipiec 1999) ponad 1000 produktów posiadających logo FSC od mebli, podłóg, drzwi po drewnianą galanterię.
CERTYFIKACJA FSC W POLSCE Certyfikacja lasów według FSC jest rynkowym narzędziem, które promuje zrównoważoną gospodarkę leśną, tzn. prowadzoną zgodnie z zasadami ochrony przyrody i środowiska, korzystną dla społeczeństwa i opłacalną ekonomicznie. Jest także próbą pogodzenia interesów różnych grup zawodowych i społecznych związanych z lasami – m.in. leśników, ekologów, producentów, klientów produktów z drewna. Dlatego zapraszamy do uczestniczenia w procesie tworzenia krajowych standardów FSC. Dla wszystkich może to być szansa na wkład w rozwój naszego leśnictwa.
